Van interfaces die wachten op een klik naar digitale ervaringen die zelfstandig handelen. Agentic AI verandert niet alleen wat technologie kan, maar vooral hoe we interactie ontwerpen. En dat vraagt om een andere manier van denken over UX.
We zijn gewend om digitale producten te ontwerpen rondom acties van gebruikers. Iemand zoekt, klikt, vult iets in, bevestigt een keuze en krijgt een resultaat. De gebruiker bepaalt de route, de interface faciliteert.
Maar wat gebeurt er wanneer AI die route grotendeels zelf kan afleggen?
Stel je voor: je wilt een weekend weg. In plaats van tientallen websites te bezoeken, geef je een AI-assistent de opdracht om een geschikte bestemming te vinden, accommodaties te vergelijken en een reisvoorstel te maken. De AI houdt rekening met je voorkeuren, controleert beschikbaarheid en presenteert een voorstel. Jij hoeft alleen nog te beoordelen en eventueel goed te keuren.
Dit is de wereld van Agentic UX. Een wereld waarin de gebruiker niet langer elke stap zelf uitvoert, maar steeds vaker een doel formuleert en de uitvoering delegeert.
Dat klinkt als een kleine verandering. Voor UX-design is het een fundamentele verschuiving.
Van interactie ontwerpen naar autonomie ontwerpen
Traditionele UX draait voor een belangrijk deel om het optimaliseren van interacties. Hoe maken we navigatie intuïtief? Hoe verminderen we het aantal stappen? Hoe zorgen we dat gebruikers begrijpen wat ze moeten doen?
Bij Agentic UX verschuift de ontwerpvraag.
Niet langer alleen: hoe helpen we iemand deze taak uit te voeren?
Maar ook: hoe ontwerpen we een ervaring waarin iemand een taak met vertrouwen kan overlaten aan AI?
Dat betekent dat we niet uitsluitend schermen, knoppen en flows ontwerpen. We ontwerpen ook de relatie tussen menselijke intentie en machinegedrag.
Hoeveel vrijheid krijgt een AI-agent? Wanneer moet deze om toestemming vragen? Hoe communiceert de agent wat hij doet? En wat gebeurt er als hij een verkeerde beslissing neemt?
Dit zijn geen technische details die we aan developers kunnen overlaten. Het zijn essentiële UX-vraagstukken.
1. Taakdelegatie: van klikken naar intentie
De eerste grote verandering zit in hoe gebruikers opdrachten geven.
In een traditionele interface moet de gebruiker meestal zelf bedenken welke stappen nodig zijn om een doel te bereiken. Bij een agentic experience kan de gebruiker het gewenste resultaat beschrijven.
Bijvoorbeeld:
'Zoek drie geschikte locaties voor ons teamuitje, houd rekening met ons budget en zorg dat iedereen er met het openbaar vervoer kan komen.'
De AI-agent vertaalt deze intentie naar afzonderlijke taken: locaties zoeken, prijzen vergelijken, reistijden controleren en opties selecteren.
Maar intentie is zelden volledig.
Wat betekent 'geschikt'? Hoe strikt is het budget? Moet iedereen vanaf dezelfde locatie vertrekken? En mag de AI direct een reservering maken?
Goede Agentic UX begint daarom niet bij de uitvoering, maar bij het begrijpen en afbakenen van de opdracht.
Als designers moeten we bepalen welke informatie vooraf noodzakelijk is en welke details de AI zelfstandig mag invullen.
Te veel vragen maken de ervaring omslachtig. Te weinig vragen vergroten de kans op verkeerde aannames.
De uitdaging is om precies genoeg duidelijkheid te creëren zonder het gemak van automatisering te verliezen.
2. Voortgang: maak het onzichtbare werk zichtbaar
Wanneer gebruikers zelf een taak uitvoeren, ervaren ze direct wat er gebeurt. Ze zien welke pagina ze bezoeken, welke keuzes ze maken en welke informatie ze invoeren.
Bij een AI-agent verdwijnt een groot deel van die zichtbaarheid.
Een gebruiker geeft een opdracht en vervolgens gebeurt er van alles op de achtergrond.
Dat kan efficiënt zijn, maar ook onzekerheid veroorzaken.
Is de agent nog bezig? Welke informatie gebruikt hij? Heeft hij ergens een probleem gevonden? En hoe lang gaat het duren?
Daarom wordt zichtbaarheid van voortgang een belangrijk onderdeel van Agentic UX.
Een goede agentic interface hoeft niet iedere technische handeling te tonen. Wel moet de gebruiker kunnen begrijpen waar de agent mee bezig is en of er actie nodig is.
Denk aan begrijpelijke statussen zoals:
- Ik vergelijk vijf mogelijke locaties.
- Drie locaties voldoen aan je budget.
- Voor één locatie ontbreekt actuele beschikbaarheid.
- Je voorstel is klaar om te beoordelen.
Het doel is niet om zoveel mogelijk informatie te tonen, maar om de juiste informatie op het juiste moment beschikbaar te maken.
Net als bij een pakketbezorging wil je niet elke interne handeling volgen. Je wilt weten waar je aan toe bent en wanneer je iets moet doen.
3. Goedkeuringen: niet alles hoeft automatisch
Een van de grootste misverstanden rondom agentic AI is dat volledige autonomie altijd het einddoel zou zijn.
Maar een er